Η διάσωση του αρχείου της εφημερίδας “Κόκινος Καπνάς”, στην Σοβιετική Αμπχαζία.

Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΔΙΑΣΩΣΗ του ΑΡΧΕΙΟΥ της ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ «ΚΟΚΙΝΟΣ ΚΑΠΝΑΣ», το 1990 στην Σοβιετική Αμπχαζία

Η εφημερίδα εκδίδονταν την δεκαετία 1930 στο Σουχούμ (η αρχαία Διοσκουριάδα) Σοβιετικής Αμπχαζίας, υπάγονταν στον άμεσο έλεγχο του «Περιφερειακού Κομιτάτου της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής Αμπχαζίας και της Επιτροπής Σουχουμιού του Κομμουνιστικού Κόμματος Γεωργίας» (Орган Абхазкого ОбКома и Сухрайкома КП(б) Грузии) και εκδίδονταν σε μία τεχνητή, εκφυλιστικά νεωτερίστικη, εικοσαγράμματη αλφάβητο της νεοελληνικής-δημοτικής.
Η εφημερίδα στόχευε αποκλειστικά τον γηγενή Ποντιακό Ελληνισμό στον Καύκασο για στενό έλεγχο και ”ιδεολογική καθοδήγηση” του πληθυσμού, ως μοναδικού πολύτιμου γνώστη καλλιέργειας σπάνιων ειδών καπνού, ασκώντας έντονη καθεστωτική προπαγάνδα.
Αρχικώς, περιελάμβανε αρθρογραφίες και στην Ποντιακή γλώσσα, που στη συνέχεια απαγορεύτηκε από το σταλινικό καθεστώς και απαλείφθηκε πριν και το οριστικό κλείσιμο της εφημερίδας (1937). Έκλεισε από το ίδιο το μπολσεβίκικο καθεστώς, παρόλο που το ίδιο την χρηματοδοτούσε, ήλεγχε και κατηύθυνε ολοκληρωτικά.

Στα περιεχόμενά κυριαρχούσε δικτατορικά η ιδεολογίστικη προπαγάνδα της κομματικής καθοδήγησης (που δεν απέδιδε στον Λαό).

Ι) Τον Αύγουστο 1990 ολόκληρο το αρχείο της εφημερίδας «Κόκινος Καπνάς», άνω των 240 εκδόσεων (273 με ελλιπή, μερικώς ελλιπή φύλλα) φωτοτυπήθηκε για πρώτη και μοναδική φορά από τον Πρόεδρο του Παμποντιακού Συλλόγου «Η Αργώ» Χριστ. Σοφιανίδη, σε φυσικό μέγεθος της εφημερίδας και μεταφέρθηκε από τον ίδιο στον Σύλλογο, στην Καλλιθέα Αττικής, συνοδεία του Γραμματέα αυτού Λ. Πιπερίδη. Για να φωτοτυπηθεί το αρχειακό υλικό προηγήθηκε πολύ δύσκολη διεργασία για την εξαγωγή των εκατοντάδων πρωτότυπων φύλλων από το κτήριο του Κρατικού Αρχείου της πρωτεύουσας Σουχούμ. Ο Πρόεδρος διέθετε την αναγνωρισιμότητα, και με σύμπραξη επιφανών ντόπιων Ποντίων (όπως ο Χαράλαμπος Πολιτίδης, Ιωάννης Ζελίλωφ, Νικόλαος Ιωαννίδης κ.α.) διασφάλισε τη συνεργασία των Αρχών της Αμπχαζίας. Για την ολοκλήρωση του εγχειρήματος απαιτούνταν ρολά εκατοντάδων μέτρων ειδικού φωτοτυπικού χαρτιού ικανού πλάτους – κάτι που ήταν εξαιρετικά δύσκολο να βρεθεί στην απομακρυσμένη αυτή περιοχή της οικονομικά και παραγωγικά παραπαίουσας χώρας. Με ενέργειές του προς τον προϊστάμενο του κρατικού εργοστασίου κατασκευής φωτοτυπικών μηχανημάτων σοβιετικής τεχνολογίας «Σουχούμ-πριμπόρ» ο Χριστ. Σοφιανίδης κατέβαλε το όλο υψηλό κόστος των τελευταίων ρολών χαρτιού που εντοπίστηκαν στις αποθήκες του εργοστασίου, καθώς και αμοιβές ενός μηνός σε τρεις εργαζόμενες εκεί γυναίκες, προκειμένου να ξεκινήσει και να ολοκληρωθεί σε πέντε ημέρες η δύσκολη εργασία της φωτοτύπησης. Έτσι, με την καθημερινή προσωπική παρουσία και ιδίοις πόρους του Προέδρου του ΠΣ «Η Αργώ» φωτοτυπήθηκε και μεταφέρθηκε στον Σύλλογο, στην Ελλάδα, το μοναδικό διασωθέν και πλήρες αρχείο της εφημερίδας, σε πρωτότυπα φωτοαντίγραφα [1][2].

ΙΙ) Αργότερα, στις 22 Οκτωβρίου 1992 το κτήριο του Κρατικού Αρχείου στο Σουχούμ πυρπολήθηκε, με ριπές αυτόματων όπλων των ντόπιων γεωργιανών εθνοφυλάκων (λόχου ”Achaláya”), και κάηκε ολοσχερώς μαζί με όλα τα φυλασσόμενα εκεί αρχεία, συμπεριλαμβανομένου του «Κόκινου Καπνά» (Кокинос Капнас). Έτσι, το διασωθέν αρχείο της εφημερίδας κατέστη μοναδικό παγκοσμίως, ευρισκόμενο πια στον ΠΣ «Η Αργώ», στην Καλλιθέα Αττικής, όπου φυλάσσονταν και ανήκει [1][2][3].

Софианидис Хр. в кабинете у Иоанниди Н. замдиректора гос-архива Абхазии. Слева Иоанниди, Политидис, Софианидис, Пиперидис_1990 — Στο γραφείο του υποδιευθυντή Κρατικού Αρχείου Αμπχαζίας Ν. Ιωαννίδη. Από αριστερά: Ιωαννίδης, Πολιτίδης, Σοφιανίδης, Πιπερίδης. Σουχούμι 1990.

ΙΙΙ) Η εφημερίδα δεν απηχούσε την πραγματικότητα της κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής, της εργασιακής καθημερινότητας και τις ανάγκες του γηγενούς Ποντιακού Ελληνισμού, ποσώς δε της πολιτικής και κοινωνικής εν γένει κατάστασης [1][4].
Απέκτησε, όμως, μοναδική ιστορική αξία για τον Ελληνισμό – ως το μόνο πλήρες αρχείο εφημερίδας του καθεστωτικού-κρατικού μηχανισμού της ΕΣΣΔ, που με τη θεσμοθέτηση και έκδοσή της πιστοποίησε τον σημαντικό ρόλο του γηγενούς Ποντιακού λαού για την παραγωγική, αναπτυξιακή και κοινωνική εξέλιξη στην ευρύτερη Παρευξείνια περιοχή. Με τη πεποίθηση αυτή διοργανώθηκε και η ως άνω αποστολή για απόκτηση-διάσωση του ιστορικού αυτού υλικού από τον Σύλλογο.

—————————————–

Ειδική αναφορά για τη διάσωση του αρχείου της εφημερίδας γίνεται και στο βιβλίο «Επιχείρηση Κόκινος Καπνάς / Операция Кокинос Капнас» του επιφανούς στελέχους, καταξιωμένου επιστήμονα και προσωπικότητας στον οργανωμένο χώρο των Ποντίων στην ΕΣΣΔ και Ρωσσική Ομοσπονδία, Χαράλαμπου Πολιτίδη [*]. Γράφει, ανάμεσα στ’άλλα :

«… Έχουν περάσει πάνω από είκοσι χρόνια, οπότε κάποιες “εικόνες” ξεθώριασαν στην μνήμη μου, όμως, πολλά παρέμειναν. Δεν θυμάμαι λεπτομέρειες σχετικά με την εμφάνιση αυτών των νέων τον Αύγουστο του 1990 στο γραφείο μου, στον ενδέκατο όροφο, στο κτίριο του Συμβουλίου Υπουργών της ΑΣΣΔ της Αμπχαζίας, δεδομένου ότι η είσοδος στο Κυβερνείο γινόταν μέσω έκδοσης άδειας εισόδου…

Ήταν δύο, εκπροσωπούσαν τον Παμποντιακό Σύλλογο “η Αργώ” από την Καλλιθέα της Ελληνικής Δημοκρατίας: ο Χρήστος Σοφιανίδης, Πρόεδρος του Συλλόγου και ο Λεωνίδας Πιπερίδης μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου… Σε αποτέλεσμα της προκαταρκτικής συνομιλίας ”γνωριμίας” και στη διάρκεια των επόμενων δέκα ημερών, απόκτησα άποψη για τους νέους αυτούς ανθρώπους, η οποία επιβεβαιώθηκε με την μετέπειτα εμπειρία των είκοσι και πλέον ετών συντροφικών και φιλικών ακόμα σχέσεων με κάποιους απ’ αυτούς.

Ψηλός, λεπτός, με ενεργητικό βλέμμα γεννημένου ηγέτη που προσελκύει την προσοχή, ο Χρήστος Σοφιανίδης ξεχώριζε στις συζητήσεις με την ευγένεια της λιτής ομιλίας, την συγκεκριμενοποίηση στην παρουσίαση του εξεταζόμενου προβλήματος με την άμεση διάρθρωση και παρουσίαση σχεδίου ή προγράμματος για την υλοποίηση της ληφθείσας απόφασης.

Εξέπεμπε στην κυριολεξία (και αυτό για πάντα) αύρα θετικής ενέργειας ενός Πόντιου πατριώτη, έτοιμου με το πρώτο κάλεσμα, είτε λόγω ζωτικής ανάγκης, να ενταχθεί προσωπικά για την επίλυση τόσο οιουδήποτε εθνικής, οικουμενικής σημασίας ζητήματος, όσο και για ένα συγκεκριμένο πρόβλημα ενός απλού ανθρώπου.

Αργότερα, στην Ελλάδα, άκουσα πολλές φορές τις θετικές αποκρίσεις από τους ανθρώπους μας για το πως επιλύει τα ζωτικά τους προβλήματα ο Σύλλογος “η ΑΡΓΩ” και προσωπικά ο εδραιοτής του Χρ. Σοφιανίδης με τις ενέργειές του σε Δημαρχεία, Νομαρχίες, Περιφέρειες, Υπουργεία, δημόσιες υπηρεσίες, προς Κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο, και οι περιπτώσεις θετικών λύσεων των προβλημάτων αριθμούν πολλές εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες !

Δεδομένου ότι πίσω μου, πάνω από το κεφάλι μου, όπου κατά παράδοση κρεμιούνταν συνήθως πορτρέτα του Λένιν…, Μπρέζνιεφ…, Γκορμπατσόφ… κλπ., δηλαδή του εκάστοτε διοικούντα ηγέτη, βρισκόταν ο πολιτικός χάρτης του ΠΟΝΤΟΥ, πράγμα που τους εντυπωσίασε, η συνομιλία μας έλαβε αρχικά κατεύθυνση περί των ποντιακών θεμάτων. Ήρθαν με στόχο να αποκτήσουν αντίγραφα του ελληνικού τύπου της Αμπχαζίας.

Ένα χρόνο αργότερα, δέκα ημέρες πριν από την ανατροπή-πραξικόπημα του Αύγουστου 1991, επισκέφτηκαν και πάλι την Αμπχαζία για να συμβάλλουν το Πανεπιστήμιο Αιγαίου στην ανά περιοχή έρευνά του για τα ζητήματα του Ποντιακού Ελληνισμού στη Σοβιετική Ένωση, με αποστολή την καταγραφή δια ερωτηματολογίων του ελληνικού πληθυσμού στην Μαύρη Θάλασσα και στην Αζοφική κατά την διευρυμένη έννοια.

Το Οργανωτικό Τμήμα του Συμβουλίου Υπουργών της Αμπχαζίας, όπου εργαζόμουν ως επιθεωρητής, στο απόγειο της περιόδου της Περεστρόϊκα απασχολούνταν, παράλληλα με τα καθημερινά, με την αναλυτική πρόβλεψη της αρνητικής ανάπτυξης των κοινωνικο-πολιτικών εξελίξεων σε όλη την περιοχή μας, με φόντο την ”φερτή” μάχη σε όλη την Σοβιετική Ένωση για την επονομαζόμενη ελευθερία υπό την μορφή παρελάσεων για αυτοδιάθεση, που φούντωσε όχι μόνο στις Ενωσιακές ή Αυτόνομες περιοχές με εθνικό-τοπικές ιδιαιτερότητες, αλλά και σε ορισμένες ”καθαρά” ρωσσικές Περιφέρειες, που ωθούνταν από φιλελεύθερους νέο-κατεδαφιστές στην δημιουργία ανεξάρτητων Δημοκρατιών ακόμα και στις περιοχές των Ουραλίων, Σιβηρίας, Ανατολικής Ρωσσίας κοκ … ».

[*] Ο Χαράλαμπος Πολιτίδης διετέλεσε ανώτερο Υπηρεσιακό Στέλεχος στο Συμβούλιο Υπουργών της Αυτόνομης Δημοκρατίας της Αμπχαζίας της ΕΣΣΔ επί 10-ετία, με ειδικότητα και αρμοδιότητα στην έρευνα και ανάλυση ζητημάτων για τις εθνότητες της ΕΣΣΔ, δημιουργία-αυτονόμηση νέων κρατών ή κατάργησής τους, κοκ… Είναι άριστος γνώστης της πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού, των εθνοτήτων και πληθυσμιακών κοινωνιών στην Σοβιετική Ένωση και πρώην ΕΣΣΔ, όπου ζουν πάνω από 170 εθνότητες, και αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για τον Ελληνισμό. Το 2013 δημοσιεύθηκε άρθρο του στη ρωσική γλώσσα με τίτλο «Επιχείρηση Κόκινος Καπνάς», που αποτελεί στο σύνολό του μία πολύ σπάνια και ενδιαφέρουσα προσέγγιση του Ποντιακού ζητήματος ιστορικά, πολιτικά, κοινωνιολογικά, αλλά και γεωστρατηγικά, και καλύπτει γεωγραφικά την πρώην ΕΣΣΔ, τον Ιστορικό Πόντο (στη σημερινή Τουρκία) και την Ελλάδα, με μία σπάνιας μορφής εξειδίκευση και ιστορικο-κοινωνιολογική και γεωστρατηγική ανάλυση. Στην δημοσίευση αυτή γίνεται αναφορά – μαρτυρία του και για την διάσωση της εφημερίδας «Κόκινος Καπνάς», στην οποία μετείχε ενεργά και ο ίδιος. Η πολύτιμη αυτή εργασία του κ. Πολιτίδη εκδόθηκε σε ομώνυμο βιβλίο στα νεοελληνικά «Επιχείρηση Κόκινος Καπνάς», που περιλαμβάνει και το πρωτότυπο κείμενο στη ρωσική γλώσσα.